De ambitie van awpg Lumens is helder: vanuit de brede blik op gezondheid werken aan gelijke gezondheidskansen vóór en mét zoveel mogelijk inwoners uit de regio. Dit doet awpg Lumens door onderzoek, praktijk, beleid en onderwijs met elkaar verbinden om gezondheidsvraagstukken aan te pakken.

Vanuit die ambitie werkt awpg Lumens met twee programma’s: Gezond leven en welzijn en Infectieziektebestrijding. Op het eerste gezicht lijken dat misschien twee verschillende werelden, maar volgens programmaleiders Clare Luymes en Anja van der Schoor komen ze elkaar vaker tegen dan je zou denken.

‘Toen ik als afdelingshoofd begon, was de publieke gezondheidszorg binnen de afdeling vrijwel verdwenen. Met de start van de academische werkplaats, de komst van bijzondere hoogleraren en een groeiende samenwerking tussen LUMC en de GGD’en kreeg Public Health weer een stevige plek binnen onderzoek, onderwijs en praktijk’. – Pim Assendelft, toen Hoofd van de afdeling Publieke Gezondheid en Eerstelijnsgeneeskunde bij LUMC, nu hoogleraar Preventie in de zorg bij het Radboudumc

Binnen de bouwsteen Onderwijsverbinding werken onderwijs, onderzoek en praktijk samen aan het antwoord.

Claudia Vrijhof, coördinator Werkplaats SAMEN

Sommige samenwerkingen beginnen klein, maar blijken uiteindelijk van grote betekenis. In 2005 ontstond binnen de toenmalige Academische Werkplaats Publieke Gezondheid NZH een werkgroep jeugd.

Vanuit deze themagroep groeide het besef dat vraagstukken rondom opgroeien, opvoeden en jeugdhulp vragen om een nauwe samenwerking tussen praktijk, beleid, onderzoek, onderwijs én gezinnen.

Wat begon als een inhoudelijke samenwerking binnen de academische werkplaats, ontwikkelde zich in 2010 verder tot Werkplaats SAMEN.

Toen Addi van Bergen eind 2018 coördinator werd van de academische werkplaats, lag juist daar een belangrijke opgave. In de jaren die volgden groeide de samenwerking verder, kwamen nieuwe projecten en partners aan boord en kreeg gezamenlijk leren een steeds grotere rol.

In haar terugblik vertelt Addi hoe de werkplaats zich ontwikkelde en waarom verbinding tussen onderzoek, beleid en praktijk daarbij steeds de rode draad bleef.

Na de grote mpoxuitbraak van 2022 nam het aantal besmettingen sterk af. Toch bleef de vraag hoe we ons goed kunnen voorbereiden op een mogelijke nieuwe opleving.

In 2024 startte daarom onderzoek naar een lagere dosis voor een boostervaccinatie tegen mpox. De onderzoekers kijken of een vijfde van de gebruikelijke dosis voldoende bescherming biedt. Als dat zo is, kunnen met dezelfde hoeveelheid vaccin veel meer mensen worden gevaccineerd. Mogelijk zorgt een lagere dosis bovendien voor minder bijwerkingen. In juli 2026 werd een belangrijke mijlpaal bereikt: het beoogde aantal deelnemers doet mee aan het onderzoek.

Het onderzoek is een mooi voorbeeld van een praktisch vraagstuk uit de infectieziektebestrijding waarop wetenschap en praktijk samen een antwoord proberen te vinden.

De toekomst van publieke gezondheid vraagt om meer dan nieuwe kennis alleen. Het project BiBoZ+ laat zien hoe awpg Lumens samen met partners werkt aan duurzame implementatie, regionale samenwerking en een actieve leefstijl voor inwoners.

Hoe ontstond de Academische Werkplaats Publieke Gezondheid? Sjaak de Gouw, destijds Directeur Publieke Gezondheid GGD en GHOR Hollands Midden, blikt als een van de initiatiefnemers terug op de beginjaren.

Wat vooral is blijven hangen zijn de persoonlijke herinneringen aan de ideeën, ontmoetingen en keuzes die de basis legden voor de samenwerking zoals we die vandaag kennen.

Een van de manieren waarop awpg Lumens de afgelopen twintig jaar impact heeft gemaakt, is door onderzoekers, professionals, beleidsmakers en onderwijsinstellingen samen te brengen rond actuele vraagstukken die spelen in de praktijk. De ontwikkeling van de Toolbox Preventie Onbedoelde Zwangerschap is daarvan een mooi voorbeeld.

Binnen een meerjarig ZonMw-project werkten partners uit onderwijs, zorg, beleid en onderzoek samen aan het voorkomen van onbedoelde zwangerschap onder jongeren in het voortgezet speciaal onderwijs en mbo. Door kennis uit onderzoek te verbinden met ervaringen uit de praktijk ontstond niet alleen nieuwe kennis, maar ook een concreet hulpmiddel dat professionals direct kunnen gebruiken.

De toolbox bevat onder meer lesmaterialen, werkvormen, signaleringsinstrumenten, beleidsadviezen en ervaringsverhalen. Daarmee ondersteunt zij scholen en professionals bij het bespreekbaar maken van seksualiteit, relaties en zwangerschapspreventie.

“Dit meerjarige project heeft in onze interne communicatie waardevolle lessen opgeleverd. Tijdens het traject wisselden de collega’s die vanuit onze organisatie aansloten regelmatig, wat een uitdaging vormde voor de interne communicatie. Voor toekomstige projecten en aanvragen pakken we dit anders aan. De coördinator van de academische werkplaats regelt op voorhand dat ieders rol en verantwoordelijkheid binnen de organisatie helder zijn. Hierdoor borgen we de interne betrokkenheid al vóór de start van het project.”
– Mariëtte Haak
Beleidsmedewerker gezondheidsbevordering jeugd bij Hecht GGD Hollands Midden

“De kracht van dit project zat voor mij in het gezamenlijke eigenaarschap. De leernetwerkbijeenkomsten brachten onderwijs, zorg, beleid en onderzoek bij elkaar. Dankzij de samenwerking binnen awpg Lumens konden wetenschap, praktijk en implementatie elkaar versterken. Dat de toolbox nu wordt geactualiseerd en via Soa Aids Nederland landelijk wordt ingebed laat zien dat impact niet stopt bij de oplevering van een product.”
– Hilde van Keulen
Senior onderzoeker Gedragsverandering bij TNO Health & Work

Twintig jaar samenwerken aan publieke gezondheid is een mijlpaal om bij stil te staan, maar vooral ook een moment om vooruit te kijken. Tijdens het lustrumsymposium Van kennis naar praktijk brengen we onderzoekers, beleidsmakers, praktijkprofessionals, docenten, studenten en inwoners opnieuw samen.

We blikken terug op de verhalen en resultaten die awpg Lumens hebben gevormd, delen inspirerende praktijkvoorbeelden en gaan met elkaar in gesprek over de maatschappelijke vraagstukken van morgen. Zo markeert het symposium niet alleen twintig jaar samenwerking, maar ook de start van een nieuw hoofdstuk.

Toen in 2005 de eerste plannen ontstonden voor een Academische Werkplaats Publieke Gezondheid in Noordelijk Zuid-Holland, was succes allesbehalve vanzelfsprekend. Er was nauwelijks academische expertise op het gebied van public health en een leerstoel sociale geneeskunde ontbrak. Toch ontstond juist in die omstandigheden een samenwerking die de basis legde voor het huidige awpg Lumens. Barend Middelkoop was er vanaf het eerste moment bij en vertelt hoe het begon.

Hoe zorg je ervoor dat toekomstige professionals niet alleen hun eigen organisatie leren kennen, maar ook de kracht van regionale samenwerking ervaren? Het afgelopen jaar zette awpg Lumens hierin een volgende stap. AIOS (arts in opleiding tot specialist) Maatschappij + Gezondheid die stage lopen bij een van de partners kunnen inmiddels ook deelnemen aan bijeenkomsten en overleggen van andere partners. Daarnaast is informatie over awpg Lumens opgenomen in de NSPOH-stage-etalages van de partners, waar AIOS zich oriënteren op opleidings- en stageplekken.

Zo maken AIOS al tijdens hun opleiding kennis met de samenwerking tussen onderzoek, onderwijs, beleid en praktijk. Maar als we een paar jaar vooruitkijken, kan die verbinding nog veel vanzelfsprekender worden.

We vroegen betrokkenen vanuit verschillende perspectieven wat daarvoor nodig is. Wat zou over vijf jaar eigenlijk heel normaal moeten zijn?

Hoe ontstond een academische werkplaats in een regio waar de samenwerking tussen publieke gezondheid en wetenschap nog allesbehalve vanzelfsprekend was? Mede-initiatiefnemer Ton van Dijk blikt terug op de start, de scepsis die er was en vooral op de kansen die toen zijn benut.

Begin 2023 gaat CAPI van start: het Consortium Academische Werkplaatsen Publieke Gezondheid Infectieziekten. Vijf academische werkplaatsen bundelen hun krachten om praktijkgericht onderzoek naar infectieziektebestrijding en pandemische paraatheid te versterken en om bij te dragen aan de academisering van de GGD’en.
Een belangrijk doel is om professionals binnen de GGD meer mogelijkheden te geven om zelf onderzoek te doen en wetenschap en praktijk dichter bij elkaar te brengen. Ook binnen awpg Lumens heeft CAPI sindsdien bijgedragen aan de verdere academisering van de infectieziektebestrijding en zijn er verschillende CAPI-onderzoeken gestart.

Op deze foto staan de mensen die in 2006 de basis legden voor een nieuwe manier van samenwerken tussen onderzoek, praktijk, beleid en onderwijs in de regio.

Benieuwd hoe deze samenwerking tot stand kwam? Lees het persoonlijke verhaal van Barend Middelkoop, die vanaf het eerste moment betrokken was bij de oprichting van de Academische Werkplaats.

Twintig jaar awpg Lumens is opgebouwd uit honderden ontmoetingen, samenwerkingen, onderzoeken en verhalen. Op deze tijdlijn brengen we die geschiedenis stap voor stap in beeld. En we zijn nog niet klaar.

Misschien was jij betrokken bij een project, een onderzoek of een bijzondere samenwerking. Misschien heb je een foto, een anekdote of een herinnering die niet mag ontbreken. Of misschien heb je juist een wens of idee voor de komende twintig jaar van awpg Lumens.

We nodigen je van harte uit om mee te bouwen aan deze tijdlijn. Zo maken we niet alleen zichtbaar waar we vandaan komen, maar ook waar we samen naartoe willen.

Heb je een verhaal, een suggestie of materiaal dat je wilt delen? Neem dan contact op met faciliterend coördinator Rosanne Gonçalves-Prins via awpglumens@outlook.com.

Samen schrijven we verder aan het verhaal van awpg Lumens.

Integraal werken aan gezondheid klinkt logisch, maar hoe doe je dat in de praktijk? Hoe breed maak je de samenwerking, wanneer baken je juist af en hoe leer je onderweg wat werkt? In Leren van ZAGG wordt de Zoetermeerse Aanpak Gewoon Gezond vier jaar lang gevolgd. Mirte Boelens, Valesca Kuling en Marieke Heijnen vertellen wat dat nu al leert over samenwerken, onderzoeken en bijsturen.

“Je hoeft niet alles met iedereen samen te doen. Maar je moet elkaar wel kennen en weten te vinden wanneer dat nodig is.”

Iris Scholte en Rosa van Hoorn begonnen met vragen uit de dagelijkse praktijk van de infectieziektebestrijding. Nu bouwen ze daarop voort in hun promotieonderzoek. Hun ambitie voor de toekomst? Dat onderzoek niet meer iets is wat ‘erbij komt’, maar vanzelfsprekend onderdeel is van het werk.