Leren van ZAGG: samen ontdekken wat werkt, voor wie en waarom

Hoe breed is integraal?

In Zoetermeer wordt vanuit verschillende programma’s, organisaties en beleidsvelden aan gezondheid gewerkt. Juist daarin zit volgens Valesca zowel de kracht als de ingewikkeldheid: “Gezondheid raakt aan heel veel verschillende onderdelen. We willen integraal werken, maar wat betekent dat precies? Hoe breed maak je het en hoe zorg je tegelijkertijd dat er samenhang blijft?”

Vanuit het evaluatieonderzoek wil Mirte die samenhang beter begrijpen. “Wat gebeurt er wanneer verschillende programma’s en organisaties tegelijkertijd aan dezelfde doelen werken? Versterken ze elkaar? Zitten ze elkaar soms juist in de weg? En wat werkt voor welke groep, in welke context?”

Ook Marieke zag tijdens de kick-off hoe breed het netwerk rond ZAGG is. “Het was niet: dit stukje is van jou en dat stukje van mij. Er was echt de wil om samen te leren.” Hoe breed je integraal werkt, ligt bovendien niet voor altijd vast. Soms vraagt een vraagstuk om een brede blik, soms juist om een scherpere afbakening. Ook de context kan veranderen. Nieuw beleid of ontwikkelingen in de leefomgeving kunnen maken dat andere partijen of beleidsterreinen relevant worden.

“Je hoeft niet alles met iedereen samen te doen. Maar je moet elkaar wel kennen en weten te vinden wanneer dat nodig is.”

Het programma is niet het doel

Voor Valesca staat voorop dat de afzonderlijke programma’s binnen ZAGG geen doel op zich zijn. “Het doel is dat kinderen en inwoners er beter van worden. De samenwerking en het netwerk zijn daaraan ondersteunend.” Dat vraagt om verbinding, maar niet om iedereen voortdurend overal bij te betrekken. Partners moeten vooral weten wat de ander doet en elkaar kunnen vinden wanneer dat nodig is.

“Het doel is dat kinderen en inwoners er beter van worden.”

Marieke ziet dat netwerk ook buiten het project doorwerken. “Doordat je elkaar echt ontmoet en samenwerkt, pak je daarna ook makkelijker de telefoon voor andere vraagstukken. Dat effect is breder dan alleen dit project.”

En die samenwerking is inhoudelijk nodig. Gemeente, GGD, onderzoekers en andere partners beschikken ieder over een ander deel van de kennis en gegevens. Valesca: “Geen van ons kan dit alleen. Bijvoorbeeld datagedreven werken kan alleen als we de kennis en gegevens van verschillende partijen bij elkaar brengen.”

Leren betekent ook ontdekken wat niet werkt

Leren van ZAGG onderzoekt niet alleen of de aanpak effect heeft, maar ook wat werkt, voor wie, onder welke omstandigheden en waarom.

Een geslaagd onderzoek hoeft volgens Mirte daarom niet uit te wijzen dat alles werkt zoals bedacht: “Het kan ook blijken dat iets anders moet. Dat een onderdeel in een bepaalde situatie niet werkt, of dat samenwerking anders georganiseerd moet worden. Ook dat zijn waardevolle inzichten.” Juist wanneer partners samen tot zo’n inzicht komen, wordt veranderen makkelijker.

“Als je samen ziet dat iets niet werkt, is het ook makkelijker om te zeggen: dan moeten we ermee stoppen of het anders doen.”

Onderzoek wordt zo niet iets dat pas achteraf vertelt wat goed of fout ging, maar een manier om onderweg te leren en bij te sturen. Over een paar jaar hoopt Mirte daarom niet alleen terug te kijken op “een mooie promotie voor Jantien”, maar ook dat de opgedane inzichten daadwerkelijk iets hebben veranderd in beleid en praktijk.

De lessen kunnen bovendien verder reiken dan Zoetermeer. Dat geldt voor de inhoud, maar ook voor de onderzoeksmethoden. Zo wordt gewerkt met participatief onderzoek met jonge kinderen en met Realist Evaluation.

“Juist doordat sommige van die methoden nog niet vaak worden toegepast, kunnen we ook daar van leren,” zegt Mirte. Daarmee kan het project ook kennis opleveren over hoe je complexe, integrale aanpakken beter onderzoekt.

Van kennis naar praktijk, en weer terug

Voor awpg Lumens zien de drie vooral een rol in het verbinden van onderzoek, beleid en praktijk en in het delen van kennis tussen die werelden. Marieke: “Awpg Lumens heeft een breed netwerk. Als kennis op één plek wordt gedeeld, kunnen er ergens anders weer belletjes gaan rinkelen.”

Volgens Valesca moet die beweging twee kanten op gaan. Ervaringen en vragen uit gemeenten moeten hun weg vinden naar onderzoek, maar bestaande kennis moet ook beter landen in beleid en uitvoering.

“Er is ontzettend veel kennis beschikbaar waarvan we in de praktijk nog onvoldoende gebruikmaken. De vraag is hoe je die kennis zo beschikbaar maakt dat ze echt aansluit bij de keuzes en instrumenten waarmee mensen dagelijks werken.”

Mirte herkent hetzelfde vraagstuk vanuit de wetenschap. “Onderzoekers willen hun resultaten delen, maar die vertaalslag naar de praktijk is niet altijd eenvoudig. Juist daar kan een academische werkplaats veel betekenen.”

“Er is ontzettend veel kennis beschikbaar waarvan we in de praktijk nog onvoldoende gebruikmaken.”

Als awpg Lumens over twintig jaar opnieuw terugkijkt, hopen de drie dat een aantal dingen dan vanzelfsprekend is: dat de stem van inwoners altijd wordt meegenomen, dat kennis uit onderzoek makkelijker zijn weg vindt naar beleid en praktijk en dat ook het sociale en fysieke domein beter samenwerken.

Want integraal werken draait uiteindelijk niet om steeds meer overleg of steeds meer programma’s. Het gaat erom dat partijen weten wat zij kunnen bijdragen, elkaar weten te vinden, elkaar versterken en samen blijven leren wat daadwerkelijk verschil maakt.

Mirte Boelens: assistant professor/UD bij LUMC PHEG Health Campus Den Haag, projectleider van het evaluatieonderzoek Leren van ZAGG en begeleider van de promovendus op de ZAGG-evaluatie (Jantien Stroeken).

Valesca Kuling: senior netwerkregisseur domein samenleving bij gemeente Zoetermeer, vanuit de gemeente betrokken bij ZAGG en bij het integraal werken aan een gezonde stad.

Marieke Heijnen: senior epidemiologisch onderzoeker bij GGD Haaglanden en onderzoeker bij LUMC PHEG Health Campus Den Haag. Binnen Leren van ZAGG is zij betrokken via de adviescommissie en brengt zij onder meer kennis in over monitoring, publieke gezondheid en regionale samenwerking.