Terug naar overzicht

22 april 2026

Duurzame verandering vraagt vertrouwen en ontspanning

Hoe zorg je ervoor dat een samenwerking niet stopt wanneer een subsidie eindigt? En hoe voorkom je dat leren iets wordt wat naast de dagelijkse praktijk moet gebeuren?

Die vragen stonden centraal tijdens een actieleerbijeenkomst van het Netwerk Leren Transformeren op 9 maart 2026. Deelnemers uit verschillende regio’s en landelijke partijen wisselden ervaringen uit over samenwerking, leren en de overgang naar een nieuw gezondheidssysteem. Meer over het Netwerk Leren Transformeren.

Vanuit het project van Verder Bouwen met de Alliantie Positieve Gezondheid Zuid-Holland Noord, een project waarin in drie proeftuinen wordt onderzocht en geleerd hoe domeinoverstijgende samenwerking duurzaam kan worden versterkt, namen Jacqueline Smak Gregoor (gemeente Katwijk, betrokken bij proeftuin mantelzorgondersteuning), Martinique Schreuder (Zorg en Zekerheid, betrokken bij alle proeftuinen), Margreet Adam (actieonderzoeker Hogeschool Leiden met alle proeftuinen) en Ellen van Steekelenburg (projectleider) deel.

Samen verkenden zij hoe financiering, bekostiging en lerend vermogen kunnen bijdragen aan duurzame transformatie. De bijeenkomst leverde inzichten op die breder relevant zijn voor de vraag hoe je van lokale experimenten leert wat werkt, waarom het werkt en wat daarvan in een andere context bruikbaar is.

Van grote ambitie naar concrete praktijk

Vaak blijven we lang praten over grote ambities als het gaat om transformatie, terwijl het vooral moet gebeuren. Vandaar dat tijdens deze bijeenkomst gewerkt werd met zogenoemde ‘use cases’: concrete situaties waarin steeds gevraagd wordt voor wie je iets wil veranderen, wat daarvoor nodig is en waarom.

Door klein te beginnen wordt beter zichtbaar wat in een bepaalde situatie werkt, maar ook waar een initiatief tegen bestaande structuren of systemen aanloopt. Zo helpen ervaringen uit de praktijk om grotere vraagstukken scherp te krijgen.

Interessant daarbij is ook de vraag wat je vervolgens wilt opschalen. Want niet iedere aanpak laat zich vertalen van de ene naar de andere context. Het kan daarom zinvoller zijn om te onderzoeken waardoor iets werkt om vervolgens te bekijken wat daarvan in een andere omgeving bruikbaar is.

Leren vraagt meer dan evalueren

Ook het verduurzamen van lerend vermogen stond centraal. Daarbij gaat leren verder dan achteraf beoordelen of een aanpak tot het gewenste resultaat heeft geleid. Juist door tijdens het proces te reflecteren, aannames te onderzoeken en oog te hebben voor wat er in de context gebeurt, ontstaat inzicht in waarom iets wel of niet werkt.

Daarbij werd onder meer gesproken over 1e, 2e en 3e orde leren: van het verbeteren van wat je doet tot het onderzoeken van de overtuigingen en systemen die daaronder liggen.

Experimenteren en onderzoeken wat het oplevert

Leren en experimenteren lukt het beste wanneer daarvoor wordt voldaan aan bepaalde randvoorwaarden. Tijdelijke financiering kan helpen om nieuwe werkwijzen te ontwikkelen, maar maakt het lastig succesvolle initiatieven structureel te maken. Ook samenwerking en het leerproces zelf worden niet als vanzelfsprekend bekostigd.

Binnen de Welthuisflat, een van de drie proeftuinen binnen het project, is daarbij de ambitie uitgesproken om uiteindelijk toe te werken naar een wijkbudget. Daarmee wordt de vraag naar bekostiging onderdeel van het bredere vraagstuk: wat is nodig om een nieuwe manier van samenwerken niet alleen te ontwikkelen maar ook duurzaam te maken?

Dat vraagt niet alleen om methoden en structuren, maar ook om omstandigheden waarin mensen daadwerkelijk kunnen leren. Rust, vertrouwen en veiligheid geven ruimte om aannames ter discussie te stellen en anders te kijken.

De inzichten uit de actieleerbijeenkomst nemen we mee in het vervolg van Verder bouwen, onder meer richting Bruggen bouwen deel 2 op 1 december 2026. Deze bijeenkomst bouwt voort op de livesessie Bruggen bouwen in september 2025. Daarbij staat niet alleen centraal wat er in de proeftuinen gebeurt, maar juist ook wat we daarvan kunnen leren en hoe die kennis bruikbaar kan worden voor anderen.

Meer lezen?

In het volledige verslag van de actieleerbijeenkomst staan de besproken inzichten, voorbeelden en vervolgstappen uitgebreider beschreven.